Όλα είναι ρόλος

Συνέντευξη: Κωνσταντίνος Ρήγος

του Αντώνη Καρατζαφέρη

Relax 26 Μαΐου – 1 Ιουνίου 2002

 

Η ανάγκη του να «σπάσει κώδικες και ισορροπίες» οδήγησαν τον Κωνσταντίνο Ρήγο στη «Μνήμη των Κύκνων». Μια παραγωγή του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος που παρουσιάστηκε με επιτυχία στη Θεσσαλονίκη και τώρα «κατεβαίνει» στην Αθήνα. Η Εθνική Λυρική Σκηνή θα είναι το περιβάλλον που θα φιλοξενήσει την παράσταση (από την Τετάρτη 29 Μαΐου έως την Κυριακή 2 Ιουνίου). Το «περιβάλλον» του έργου ορίζεται από τα όρια της λίμνης. Τι είναι η «Μνήμη των Κύκνων» και ποιοι είναι οι άνθρωποι – κύκνοι που «κολυμπούν» στα ταραγμένα νερά της;

«Η αρχική ιδέα ήταν μια παράσταση με θέμα τη «Λίμνη των Κύκνων», μια διασκευή του γνωστού έργου. Τελικά, οι πρόβες μας οδήγησαν αλλού, σε ένα καινούργιο έργο με δική του υπόσταση», λέει στο «Relax» ο βραβευμένος με τρία Κρατικά Βραβεία, χορογράφος. «Το καινούργιο σ’ αυτό το έργο, σε σχέση με τις προηγούμενες δουλειές μου, είναι ότι έχουμε μια παράσταση πιο προσωπική, πιο αυτοβιογραφική, με μεγαλύτερη έκθεση των συναισθημάτων που βιώνουν οι χορευτές πάνω στη σκηνή. Αλλά και μια παράσταση που ενδιαφέρεται για το κοινωνικό γίγνεσθαι. Δεν μιλάμε για μια απλή παράσταση χορού αλλά για περφόρμανς που συνδυάζει πολλά είδη της παραστατικής τέχνης· λόγο, χορό, τραγούδι, ζωντανή μουσική».

Στη συνέντευξη που ακολουθεί ο δημιουργός του Χοροθεάτρου «Οκτάνα» μας μιλά για την τέχνη του χορού, για το «γυμνό» στις παραστάσεις του και τις επικρίσεις που έχει δεχθεί, για την ανάθεση των τελετών της Ολυμπιάδας στο συνάδελφό του Δημήτρη Παπαϊωάννου αλλά και για τους οικονομικούς πρόσφυγες, τη σχέση χορού και πολιτικής…

- Ποιο είναι το επαναλαμβανόμενο «μοτίβο», αν υπάρχει, στη «Μνήμη των Κύκνων»;

- Το μοτίβο του έργου είναι ο εγκλωβισμός. Το πώς εγκλωβιζόμαστε δηλαδή σε ένα ρόλο τον οποίο συχνά δεν επιθυμούμε και πώς τα όρια της λίμνης, κατ’ επέκταση της κοινωνίας, απελευθερώνουν ή πνίγουν τις επιθυμίες μας.

- Ο κίνδυνος του εγκλωβισμού σ’ ένα ρόλο είναι μεγάλος και για τους καλλιτέχνες.

- Είναι ο κίνδυνος από τον οποίο προσπαθώ να ξεφύγω. Η δουλειά μου, ο τρόπος που ζω θέλω να κινούνται σε αντισυμβατικούς δρόμους, παρόλο που κι αυτό είναι ρόλος. Ακόμη και η διάθεσή σου να ξεφύγεις, είναι ρόλος. Το πρόβλημα τελικά είναι περίπλοκο.

- Ας έλθουμε στην τέχνη του χορού, η οποία γνωρίζει μεγάλη ανάπτυξη στη Ελλάδα. Αυτή η άνθηση είναι ουσιαστική ή μόνο ποσοτική;

- Σε ένα βαθμό ουσιαστική. Έχουν γίνει σημαντικά πράγματα. Έχουν παρουσιαστεί καλές δουλειές, έχει ανέβει κατακόρυφα το επίπεδο των χορευτών σε σημείο να βγαίνουν πλέον έξω από τα σύνορα και να συνεργάζονται με ομάδες του εξωτερικού. Πιστεύω ότι ομάδες του δικού μας επιπέδου είναι αντίστοιχες ή και καλύτερες από άλλες ομάδες του εξωτερικού.

- Αυτό σημαίνει ότι οι χορευτές ζουν πλέον από την τέχνη τους;

- Εξαρτάται. Στη δική μου ομάδα οι χορευτές ζουν από το χορό. Υπάρχουν κι άλλες ομάδες που επίσης επιβιώνουν από την τέχνη τους. Κάτι που δεν ίσχυε τόσο στο παρελθόν.

- Οι στατιστικές και τα γκάλοπ έχουν μπει πλέον για τα καλά στη ζωή μας. Πρόσφατα το Ευρωβαρόμετρο έδειξε μια Ελλάδα που υστερεί σε πολιτιστικά ενδιαφέροντα. Εσείς θεωρείτε το ελληνικό κοινό καλλιεργημένο σε σχέση με το χορό;

- Το κοινό του χορού προέρχεται από το κοινό του θεάτρου και του σινεμά. Οι χορευτικές ομάδες δημιούργησαν αυτό το ενδιαφέρον. Σιγά σιγά το κοινό μαθαίνει, όπως άλλωστε εκπαιδευόμαστε και εμείς μέσα από τη δουλειά μας.

- Ορισμένοι θεωρούν υπερβολικές τις «δόσεις» γυμνού στις παραστάσεις σας. Τελικά, τι είναι γυμνό για σας; Αισθητική άποψη ή μήπως ένας τρόπος να τσιγκλίσετε το κοινό;

- Σαφώς είναι αισθητική άποψη.

- Πόσο ισχυρή μπορεί να είναι αυτή η άποψη σε μια εποχή που όλοι γδύνονται;

- Τι σημαίνει αυτό; Το ό,τι γδύνονται με τη μεγαλύτερη ευκολία δεν σημαίνει ότι το γυμνό πρέπει να απουσιάζει από την Τέχνη. Εξαρτάται από το πώς ορίζει ο καθένας το έργο του. Έχω την εντύπωση ότι αυτή η συζήτηση που τώρα κάνουμε μας διαφοροποιεί από άλλες χώρες. Στη Γερμανία και τη Γαλλία, για παράδειγμα, δεν θα συζητούσαμε ποτέ αν μια παράσταση έχει γυμνό, εκτός κι αν ξεγυμνωνόταν η Μαντόνα.

- Εν τέλει, τι σημαίνει γυμνό για σας;

- Μια φυσική κατάσταση, όπως το ντυμένο. Είναι το σώμα σε μια από τις χρήσεις του. Ούτε αισθησιακό μου φαίνεται ούτε σκανδαλοθηρικό. Το σώμα είναι επέκταση της σκέψης. Όταν το μυαλό απελευθερώνεται, τότε είναι το σώμα απελευθερωμένο. Αυτό είναι επιλογή του καθενός και φυσικά δεν είναι αφοριστικό αυτό που λέω.

- Το θέμα των καιρών είναι η Ολυμπιάδα. Πώς σας φαίνεται που ένας συνάδελφός σας, ο Δημήτρης Παπαϊωάννου, ανέλαβε να στήσει το υπερθέαμα των Ολυμπιακών Αγώνων;

- Μου φαίνεται πάρα πολύ ωραίο. Νέοι άνθρωποι αναλαμβάνουν σημαντικά καθήκοντα, αναγνωρίζονται. Είναι κάτι πολύ σημαντικό σε μια χώρα που εύκολα ξεχνάει και δύσκολα αναγνωρίζει.

- Αν ήσασταν στη θέση του κ. Παπαϊωάννου θα αποδεχόσασταν την πρόταση;

- Φαντάζομαι πως ναι.

- Ανήκετε στην κατηγορία των καλλιτεχνών που δεν τους βλέπουμε στα πρωινάδικα της τηλεόρασης. Δεν σας καλούν ή δεν πηγαίνετε;

- Δεν είναι το ενδιαφέρον μου αυτό. Στην πραγματικότητα, στην Ελλάδα σε καλούν εκεί που θέλεις εσύ να υπάρχεις. Εσύ ορίζεις το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα κινηθείς. Νομίζω ότι δεν τους αφορώ και καλώς είναι έτσι.

- Θα υπογράφατε χορογραφίες σε πρόγραμμα νυχτερινού κέντρου;

- Αν είχα ανάγκη από τα χρήματα μπορεί να το έκανα, αλά και πάλι θα έβαζα ένα πλαίσιο. Μ’ αρέσει όμως που δεν το κάνω.

- Όταν πριν από χρόνια κάνατε τα πρώτα βήματα σας στο χορό φανταζόσασταν ότι θα φτάνατε τόσο μακριά;

- Όχι. Ξεκίνησα χωρίς να φαντάζομαι τίποτα και χωρίς να ξέρω τίποτα. Και επίσης ακόμη δεν φαντάζομαι τίποτα και δεν περιμένω κάτι συγκεκριμένο. Απλά τώρα έχω τη γνώση. Μπορώ να διηγούμαι πράγματα που με αφορούν, ένα σκληρό παραμύθι για την πραγματικότητα. Με πολύ χιούμορ και αυτοσαρκασμό. Δεν πιστεύω δηλαδή στην κατάθλιψη.

- Σε τι πιστεύετε;

- Στην ειλικρίνεια, στον έρωτα, στη φιλία, στην αγάπη, στη δικαιοσύνη και τη διατήρηση με κάποιο τρόπο της παιδικής ψυχής.

- Τι σας ενοχλεί στους ανθρώπους;

- Το γεγονός ότι ο καθένας σκέφτεται το τετράγωνο μέσα στο οποίο ζει. Με ενοχλεί η αδιαφορία και η έλλειψη συνείδησης. Επίσης με φοβίζει η στροφή των ανθρώπων σε μια στάση ζωής πιο συντηρητική.

- Μια από τις πιο ακραίες απόψεις της εποχής αφορά στους οικονομικούς πρόσφυγες. Κραυγάζει «έξω οι πρόσφυγες από την Ελλάδα». Εσείς τι λέτε;

- Αν θέλει η Ελλάδα να παραμείνει ένα χωριό του πλανήτη, ας παραμείνει. Αν θέλει να γίνει μια μεγάλη σύγχρονη χώρα, πρέπει να μάθει να ζει με τους άλλους, να δημιουργεί τις συνθήκες εκείνες που θα βοηθήσουν στην ομαλή ένταξη των προσφύγων στην ελληνική κοινωνία.

- Πάντως, οι χορευτές δεν περιλαμβάνονται στους καλλιτέχνες που συμμετέχουν στις εκδηλώσεις κοινωνικής διαμαρτυρίας. Θα μου εξηγήσετε το γιατί;

- Οι χορευτές πράγματι απουσιάζουν από αυτές τις εκδηλώσεις. Γιατί ο χορός στο δυτικό πολιτισμό δεν έχει τη δύναμη που έχει το τραγούδι· να ενώνει τους λαούς. Δεν έχει πολιτική συνείδηση. Για μένα αυτό είναι το μεγάλο ζητούμενο. Όμως, όλα είναι μπροστά, τα πάντα εξελίσσονται… Πάντως, αν με καλούσαν σ’ αυτές τις εκδηλώσεις, μπορεί και να πήγαινα.