Βουτιά στη μνήμη των κύκνων

Marie Claire, Μάιος 2002

 

            Θυμάμαι και ένα ζευγάρι που φιλιέται, ενώ χορεύει, χορεύει, τυλίγεται και ξεδιπλώνει σαν τα twist Levis. Θα μπορούσε να είναι η χορευτική εκδοχή του «Φιλιού» του Ροντέν. Μερικά φιλιά θέλεις να κρατούν για πάντα. Αλλά δεν σου αρέσει η αιωνιότητα, όπως δεν άρεσε στην ποιήτρια Σίλβια Πλαθ.

            Είσαι και καλός στιλίστας. Άντε, άλλο ένα κομπλιμέντο. Δεν πειράζει, είναι δωρεάν. Το στάιλινγκ των κοστουμιών και των σκηνικών μοιάζει με editorial μόδας του περιοδικού Wallpaper. Very 2002. Πώς θα το περιέγραφες; Είναι ένα τεχνητό περιβάλλον κάμπινγκ, με εννοιολογική τέχνη συμπυκνωμένη σαν ντοματοπελτές. Σκέφτεσαι έξυπνα. Ο χορηγός σου είναι οι κονσέρβες Κύκνος. Φτιάχνετε με το συνεργάτη σου στη σκηνή έναν τοίχο από κόκκινες κονσέρβες Κύκνος, σαν τουβλάκια, παίζοντας σαν παιδιά. Ο Άντι Γουόρχολ δεν νομίζω ότι θα τα κατάφερνε καλύτερα. Είναι εύκολη, άλλωστε, η ποπ αρτ, έτσι δεν λένε; Σε ένα τοπίο φτιαγμένο από λευκές μπομπονιέρες, σαν χιονισμένο, έχετε τοποθετήσει σκηνικά που, ενώ μοιάζουν να είναι εξωτερικού χώρου, είναι, αντιθέτως, εσωτερικού: ψυγεία, κουζίνες, τραπέζια, πολυθρονάκια, ψύκτης νερού, όλα εκτός από το τροχόσπιτο. Με ενδιαφέρει πολύ η έννοια του τροχόσπιτου, συμβολίζει – όπως τα αεροδρόμια – το ενδιάμεσο του χωροχρόνου. Δεν ήταν όμορφο το Ελληνικό;

Ναι, Σε λένε Κωνσταντίνο Ρήγο.

- Σε κάνουν ευτυχισμένο τα κρατικά βραβεία χορού; Πόσα έχεις πάρει μέχρι τώρα, τέσσερα ή πέντε;

- Φαντάζεσαι να σε κάνει ευτυχισμένο ένα βραβείο; Θα ήταν λίγο περίεργο. Φυσικά αναγνωρίζεται η δουλειά σου, αλλά το έργο αποκτά αξία από τον κόσμο που το βλέπει και όχι από πέντε ανθρώπους που αποφασίζουν τι είναι καλό ή κακό. Είμαι σίγουρος ότι υπάρχουν άνθρωποι που έχουν δει την «Τρελή ευτυχία» και πιστεύουν ότι δεν θα έπρεπε να πάρει τίποτα. Γιατί ήταν ειδική παράσταση. Πιστεύω, γενικώς, ότι οι χορογραφίες μου είναι περιορισμένης απήχησης.

- Δεν νομίζω, εφόσον έχεις γίνει αποδεκτός από το ίδιο το κράτος.

- Ναι. Αλλά πιστεύω ότι τέτοιου είδους παραστάσεις δεν μπορούν να γίνουν λαϊκές, δηλαδή να απευθύνονται στο πλατύ πλατύ κοινό.

- Εμφανίζονται πολλά στοιχεία της Δύσης στη «Μνήμη των Κύκνων»: μια κοπέλα ντυμένη σε στιλ γουέστερν με καουμπόικο καπέλο διηγείται στα αγγλικά την ιστορία ενός ζευγαριού με συνοδεία ηλεκτρικής κιθάρας, μια επιγραφή με λαμπάκια αλά Las Vegas γράφει «Swan Lake», ο κυνηγός της παράστασης φορά ένα κόκκινο-μαύρο καρό τζάκετ, ακριβώς όπως οι κυνηγοί πάπιας στα κινούμενα σχέδια με τον Ντάφι Ντακ, το τροχόσπιτο είναι τρόπος ζωής κυρίως των Αμερικανών. Όλα αυτά επειδή ο σκηνογράφος είναι Σκοτσέζος;

- Όχι, οτιδήποτε κάνω γέρνει προς τη Δύση. Την Ανατολή δεν την καταλαβαίνω. Έχει ένα μυστικισμό ξένο προς τη δική μου ιδιοσυγκρασία. Εγώ αισθάνομαι άνθρωπος της Δύσης, της κατανάλωσης, της ποπ κουλτούρας, της νυχτερινής ζωής, του δρόμου, του ταξιδιού, της νυχτερινής ζωής, του δρόμου, του ταξιδιού, της συνδιαλλαγής… Αυτό χαρακτηρίζει όλα τα έργα μου.

- Γι’ αυτό χρησιμοποιείς αγγλικά στην παράσταση;

- Έχω πει ότι η παράσταση δεν διαδραματίζεται κάπου συγκεκριμένα, αλλά αν πρέπει να προσδιορίσω τον τόπο, ο κοντινότερος που μπορώ να σκεφτώ είναι η Αμερική. Κι αυτό γιατί ο αμερικάνικος πολιτισμός αποτελείται από πολλούς διαφορετικούς πολιτισμούς. Δεν υπάρχει πρόθεση να γίνει η παράσταση διεθνής. Στην παράσταση μιλούν αγγλικά, αλβανικά και ελληνικά – τα οποία είναι και πολύ παράξενα, είναι «κυκνελληνικά».

- Θα έπρεπε να διατηρήσουμε την εθνική μας ταυτότητα ή το μέλλον προβλέπει ότι θα γίνουμε αναπόφευκτα πολίτες του κόσμου;

- Πιστεύω ότι πρέπει να φαίνονται και οι εθνικές ιδιαιτερότητες των πολιτών. Πάντως, λέγοντας σήμερα πολίτες του κόσμου, έτσι όπως είναι ο παγκόσμιος χάρτης, μιλάμε μόνο για πολίτες του οικονομικά ανεπτυγμένου δυτικού κόσμου, γιατί όλοι οι άλλοι είναι τοποθετημένοι τόσο διαφορετικά…

- Γιατί χρησιμοποιείς το τροχόσπιτο στη «Μνήμη των Κύκνων»;

- Γιατί στη σκηνή δεν υπάρχει πραγματικός χώρος και χρόνος. Το έργο δεν διαδραματίζεται σε συγκεκριμένη περίοδο, μπορεί και αγγίζει όλες τις χρονικές στιγμές. Το τροχόσπιτο είναι ένα σύμβολο που σου θυμίζει το σπίτι. Είναι το μέσο με το οποίο ταξιδεύεις και σταματάς, όπως είναι η ζωή. Που μένεις κάπου και μεταφέρεσαι. Μια αίσθηση από κάτι που φεύγει, που δεν είναι μόνιμο, όπως οι ανθρώπινες σχέσεις.

- Γιατί οι άνθρωποι πασχίζουν να επιζήσουν στη μνήμη;

- Λέγεται ματαιοδοξία, ναρκισσισμός και λατρεία του προσωπικού μας κόσμου. Προσωπικά θεωρώ ότι αυτό που κάνω εγώ έχει αξία μόνο τη στιγμή που το κάνω. Και να μην το έκανα, δεν θα άλλαζε τίποτα. Και να μην υπήρχα, πάλι δεν θα άλλαζε κάτι.

- Όμως η εγωπάθεια δεν αποτελεί κινητήρια δύναμη δημιουργίας;

- Η εγωπάθεια στην τέχνη είναι υγιής όταν αυτοαναιρείται. Εμένα μου αρέσει να καταστρέφω την εικόνα, όπως κάνεις όταν είσαι μικρός. Όταν είσαι παιδί, δεν σε ενδιαφέρει ποια είναι η εικόνα σου, δεν συνειδητοποιείς την προσωπικότητά σου.

- Η «Τρελή ευτυχία» μιλά για την αθέτηση, την ακύρωση της παιδικής ευτυχίας. Πολλοί κάνουν όνειρα, ελάχιστοι τα πραγματοποιούν. Εσύ;

- Όταν ήμουν μικρός δεν ονειρευόμουν. Ήταν σαν να ήμουν σε κώμα. Δεν με ενδιέφερε απολύτως τίποτα. Έβλεπα μόνο τηλεόραση, φίλους δεν είχα σχεδόν καθόλου, δεν ήθελα να βγαίνω. Δεν ήμουν καταθλιπτικός, απλώς είχα παντελή έλλειψη θέλησης για οτιδήποτε. Και κάπου προς το τέλος του Λυκείου ανακάλυψα έναν καινούργιο κόσμο. Είχα μια δασκάλα που διάβαζε Παλαμά και έκλαιγε, ενώ φορούσε γυαλιά Rayban (σωστό το στάιλινγκ!). Άρχισα τότε να διαβάζω λογοτεχνία, να ακούω μουσική…

- Γιατί στη «Μνήμη των Κύκνων» η γυναίκα εμφανίζεται τόσο υστερική, σαν αλμοδοβαρικό πρότυπο;

- Η εικόνα της γυναίκας αναιρείται, στην παράσταση η γυναίκα αυτοσαρκάζεται. Οι ίδιες οι χορεύτριες πρότειναν αυτούς τους ρόλους για τον εαυτό τους. Και όταν είδα την παράσταση σχεδόν τελειωμένη, είπα ότι χρειάζεται ένα στοιχείο που να αναιρεί τον άντρα και έφτιαξα το ανδρικό pas de quattre, όπου οι άντρες εμφανίζονται γυμνοί με μαξιλάρια. Στις χορογραφίες μου, ωστόσο, δεν υπάρχει άντρας ή γυναίκα. Υπάρχουν καταστάσεις, οι οποίες μπορεί να είναι γένους θηλυκού ή αρσενικού.

- Στην παράσταση αυτή γίνεται και ένας διαγωνισμός ομορφιάς «Miss Swan». Πιστεύεις στον θεσμό των καλλιστείων;

- Πιστεύω ότι δεν θα έπρεπε να υπάρχουν. Η ομορφιά δεν είναι κάτι που μετριέται με τον πήχη. Δεν είσαι ένα μέτρο όμορφη. Ο άνθρωπος είναι όμορφος γιατί είναι συνολικά όμορφος. Αλλά γνωρίζουμε ότι βραβεύονται τα βιβλία, οι χορογραφίες, τα πιο γρήγορα αυτοκίνητα – προφανώς μας αρέσουν οι διαγωνισμοί. Γιατί, λοιπόν, να μην υπάρχει διαγωνισμός ομορφιάς;

- Γιατί η ευτυχία πρέπει να είναι συνυφασμένη με τον έρωτα;

- Δεν πρέπει, αλλά είναι ο πιο εύκολος τρόπος για να αισθανθεί κανείς ευτυχισμένος. Οι άνθρωποι δεν μπορούν να μένουν μόνοι τους, θέλουν να είναι με κάποιον. Ο έρωτας είναι μια πρώτη μορφή επικοινωνίας. Στην πραγματικότητα, όμως, δεν συνδέεται ο έρωτας με την ευτυχία. Όταν ερωτεύεσαι κάποιον, απλώς ικανοποιείται ο εγωισμός σου.

- Ο άνθρωπος αισθάνεται πιο ασφαλής μέσα στη δυστυχία;

- Πιστεύω ότι ο άνθρωπος αισθάνεται πιο δημιουργικός στη δυστυχία του, αν καταφέρει να τη χρησιμοποιήσει με κάποιον τρόπο. Εγώ, με αυτό που κάνω, έχω ξορκίσει τη δυστυχία, γιατί τη μεταφέρω στη σκηνή. Ό,τι δεν έχω ζήσει στη ζωή μου το ζω στο σανίδι. Είναι σαν μια δεύτερη ζωή.

- Μπορείς να ερμηνεύσεις από τους ελληνικούς παραδοσιακούς χορούς;

- Έχω ένα φόβο με αυτό που λέμε παράδοση – ότι η παράδοση είναι μια αναγκαιότητα, ότι πρέπει να σέβεσαι την παράδοση, να αντλείς από την παράδοση. Το θεωρώ καταδυναστευτικό. Ίσως γι’ αυτό απουσιάζει από τα έργα μου το έντονα ελληνικό στοιχείο.

- Μα πολλά έργα σου στηρίζονται στην ελληνική μυθολογία – «Δάφνις και Χλόη», «Ίκαρος», «Άλκηστη»…

- Τα προσέγγιζα πάντα με τέτοιο τρόπο, ώστε το έργο να μη μοιάζει τελικά ελληνικό. Το να είσαι Έλληνας δεν σημαίνει να φοράς φουστανέλα και να κρατάς την ελληνική σημαία. Σημαίνει να έχεις διαφορετική ματιά απέναντι στα πράγματα. Το βλέμμα σου έχει λίγο περισσότερο φως.

- Γιατί σχεδόν όλοι οι Έλληνες χορογράφοι χρησιμοποιούν καρέκλες;

- Είναι το πιο εύκολο σύμβολο. Εγώ σπανίως χρησιμοποιώ καρέκλες. Δεν ξέρω τι σημαίνει καρέκλα για τους χορογράφους – δημιουργεί ένα άλλο επίπεδο, αν το χρησιμοποιείς όπως η Πίνα Μπάους. Εγώ, πάντως, σιχαίνομαι τις καρέκλες. Χρησιμοποιώ τέσσερις στην καινούργια παράσταση, αλλά μόνο σαν λειτουργικά στοιχεία. Με ενδιαφέρει, όχι μόνο στα σκηνικά αλλά και σε οτιδήποτε κάνω, να μην υπάρχει κάποιο εύρημα. Να είναι ολόκληρη η παράσταση ένα εύρημα.

- Χορός και χοροθέατρο. Πολλές ελληνικές ομάδες χρησιμοποιούν το χοροθέατρο σαν εύκολη λύση για να καλύψουν τυχόν ελλείψεις ταλέντου. Ή, επειδή το χοροθέατρο ήταν στη μόδα, έπρεπε να ενταχθεί στο «χορολόγιο».

- Είναι εύκολη λύση το να δημιουργήσεις μια ψεύτικη ατμόσφαιρα. Πιστεύω, άλλωστε, ότι το χοροθέατρο δεν έχει παρουσιαστεί επιτυχημένα στην Ελλάδα. Εγώ δεν ξέρω καν τι κάνω. Δεν με νοιάζει πώς λέγεται. Σημασία έχει ότι κάνω αυτό που σκέφτομαι. Αυτή τη στιγμή αισθάνομαι απόλυτα πολιτικός και ενταγμένος στην κοινωνία. Πιστεύω ότι έχουμε ανάγκη να επικοινωνήσουμε άμεσα. Έχουμε ευθύνη πολιτική. Πιο πολύ με ενδιαφέρει να είμαι – κατά μία έννοια – πολιτικός παρά χορευτής – χορογράφος. Να σχολιάσω την κατανάλωση, την αξία του χρήματος, την υστερία των σημερινών ανθρώπων, το φόβο της έκθεσης, το φόβο του Αλβανού, του ξένου, της απώλειας της ελληνικής γλώσσας…

- Υπάρχουν και οικολογικές ανησυχίες στη «Μνήμη των Κύκνων»;

- Υπήρχαν και στην «Τρελή ευτυχία», αλλά στη «Μνήμη» φαίνονται ακόμα περισσότερο, επειδή έχει να κάνει με την εικόνα του δάσους, τους κύκνους. Ζώα άβουλα και αβοήθητα, που οδηγούνται σε έναν τελετουργικό θάνατο τόσο στην παράσταση όσο και στην πραγματικότητα. Και, μάλιστα, την εποχή της προετοιμασίας της παράστασης, βγήκαν στις ειδήσεις ιστορίες με κυνηγούς που σκοτώνουν κύκνους. Μένω άφωνος που το έργο καταφέρνει να αγγίζει την πραγματικότητα. Μου κάνει εντύπωση ότι πυροβολούν τους κύκνους, που δεν τρώγονται κιόλας.

- Η αμνησία μπορεί να είναι λυτρωτική;

- Λύτρωση από τη μία, παγίδα από την άλλη. Η μνήμη έχει μεγάλη σημασία. Είμαστε υποχρεωμένοι να θυμόμαστε. Αν δεν έχουμε όλες αυτές τις αναμνήσεις, είμαστε ένα τίποτα. Η διαδικασία της μνήμης είναι κάτι που καλλιεργείς. Το παρελθόν είναι σαν ένα παζλ, που μπορείς να ανασυνθέσεις. 

- Μια ανάμνησή σου;

- Είμαι μικρός και με κάνει μπάνιο η μητέρα μου. Μπαίνει ο πατέρας μου (ο οποίος πέθανε όταν ήμουν στην Ε΄ δημοτικού) με ένα ψεύτικο πιστόλι. Με σημαδεύει και με πυροβολεί. Η μητέρα μου αρνήθηκε ότι έχει συμβεί.